เหตุผลที่คนทำชั่ว

ในคัมภีร์พระอภิธรรมได้แจกแจงถึงสาเหตุที่ทำให้คนเป็นคนชั่วไว้ ๕ ประการ ๑.ชั่วเพราะสันดานเดิม สันดารเดิมในที่นี้ บาลีจริงๆ มุ่งเอากรรมชั่วที่สั่งสมไว้ในอดีตชาติ หมายความว่า อดีตชาติเคยสั่งสมกรรมชั่วในลักษณะใดลักษณะหนึ่งเอาไว้จนกลายเป็นนิสัยสันดาน ครั้นตายไปแล้วกลับมาเกิดใหม่ กรรมชั่วที่สั่งสมเอาไว้ก็ยังคงติดตามมา กลายเป็นคุณสมบัติประจำตัวอีกเรียกว่ามีเชื้อชั่วติดตัวมา ๒. ชั่วเพราะสิ่งแวดล้อมพาไป สิ่งแวดล้อมนี้ได้แก่ สภาพแวดล้อมที่อยู่รอบๆ ข้าวตัว ไม่ว่าจะเป็นครอบครัว เพื่อนฝูง สังคม รวมถึงสถานการณ์ต่างๆ ที่มีส่วนกำหนด หรือบังคับให้ต้องเลือกกระทำความชั่วลักษณะใดลักษณะหนึ่ง อาจจะโดยเต็ฒใจ หรือไม่เต็มใจก็ได้ ๓.ชั่วเพราะคบคนชั่ว บาลีพระพุทธพจน์ทรงย้ำเรื่องของการคบไว้ว่า "คบคนเช่นไรเป็นเช่นนั้น" ในมงคลสูตรข้อแรกจึงสอนให้เรา"ไม่คบคนพาล"และ"เลือกคบแต่บัณฑิต" นั่นเป็นเพราะว่า ธรรมชาติของคนเรา เมื่อคบค้าสมาคมกับใครเป็ฯมิตรสหายแล้วย่อมเปิดโอกาสให้เกิดการหลอมอัธยาศัยให้เข้ากันได้โดยง่าย การคบค้าสมาคมกับคนชั่วจึงเท่ากับเปิดช่องให้ผู้นั้นกลายเป็นคนชั่วตามไปด้วย คล้ายๆ กับสำนวนอุปมาอุปมัยโบราณที่ว่า"กฤษณาห่อปลาเน่าก็พลอยเน่าเหม็นไปด้วย" ๔.ชั่วเพราะปฏิเสธสิ่งดีงาม "ชั่วเพราะปฏิเสธสิ่งดีงาม" แปลมาจากศัพท์บาลีว่า"ไม่ฟังธรรมของสัตบุรุษ"ความหมายของการ"ไม่ฟังคำของสัตบุรุษ"หมายถึงว่าไม่ยอมรับฟังคำชี้แนะ ข้อเสนอแนะ ข้อตักเตือน คำสั่งสอนอันดีงามจากผู้ที่มีความรักความปราถนาดีต่อตนเอง เป็นการปฏิเสธหรือไม่ยอมรับคำสอน เช่น เด็กไม่ฟังคำสั่งสอนของพ่อแม่ นักเรียนไม่ฟังคำสั่งสอนของคุณครู เพื่อนปฏิเสธคำตักเตือนของเพื่อน เจ้านายไม่ฟังคำทักท้วงจากลูกน้อง ลูกน้องไม่ฟังคำตักเตือนจากเจ้านาย เป็นต้น ผูที่ตกอยู่ในสถานะเช่นนี้ ย่อมมีโอกาสพลาดพลั้ง กระทำในสิ่งที่เป็นความชั่ว ความเสียหายได้โดยง่าย ๕.ชั่วเพราะคิดผิด ข้อนี้ เพ่งถึงความคิดความอ่านที่บุคลนั้นๆ ตั้งเอาไว้ในใจอาจอยู่ในรูปของค่านิยม ทัศนคติ ความเชื่อ ความเข้าใจอย่างใดอย่างหนึ่ง ซึ่งมีอิทธิพลต่อการตัดสินใจกระทำหรือไม่กระทำ รวมไปถึงการบิดเบือนข้อเท็จจริงเพื่อประโยชน์ หรือสนับสนุนการกระทำของตนให้เกิดความชอบธรรม เช่น ตนทำความผิด พอถูกจับได้ไล่ทันก้อสร้างเรื่องว่าถูกกลั่นแกล้ง ถูกใส่ร้าย เป็นต้น ผู้ที่มีความเชื่อ หรือทัศนคติเช่นนี้ ย่อมเปิดช่องให้ทำความชั่วได้โดยง่าย และถือเป็นอันตรายอย่างยิ่ง เพราะพฤติกรรมทั้งหมดของคนเราล้วนแต่ออกมาจากรู้สึกนึกคิดทั้งสิ้น